Anno 2013 gaat alles anders: Rusland verleent asiel aan Amerikanen, Nederland levert gas aan een Syrische tiran om zich tegen zijn onderdanen te weren, en mijn eigen marathonvoorbereiding kenmerkt zich door flexibiliteit en plezier. Zeker, plezier heb ik altijd gehad in mijn trainingen, maar het was af en toe wel wat eenzaam. In mijn eentje jakkerde ik over de Twentse wegen, of doorkruisde ik de Utrechtse heuvelrug, blij als ik eens een ree tegenkwam.

Hier, in Finland, word ik niet alleen opgejaagd door beren en wolven, maar heb ik ook nog eens volop mogelijkheden om mijn trainingen met anderen te combineren. Twee tot drie keer per week train ik samen met maatjes van hetzelfde niveau: Matti, Jukka, Johannes of Heikki. En ‘s ochtends vroeg loop ik vaak een rondje samen met Eeva.

Vorige week hadden we in Turku hoog bezoek. Gert-Jan Wassink, de zilveren medaillewinnaar (driemaal op NK 5000meter), was namelijk voor enkele dagen onze gast. De kans werd met beide benen aangegrepen door mooie duurlopen te doen in het merengebied van midden-Finland en langs de oever van de Aura-rivier in Turku. Tussen de trainingen werd de sauna opgewarmd en konden onze gasten vissen in het meer.

Door alle loopmaatjes en sparringpartners beleef ik nog meer plezier aan de marathonvoorbereiding dan tevoren. De trainingen gaan ook erg goed, maar ik maak minder kilometers dan in het verleden (dit jaar maximaal 170 in een week, in 2010 was dat nog 220km). Op zaterdag 14 september staat mijn eerste najaarsmarathon op het programma: de Finlandia marathon in Jyväskylä, tevens Finse kampioenschappen. Dan zal ik zien of deze manier van trainen goed voor me is.

Rond midzomer zijn we weer in de hut aan het meer in midden-Finland. Ik kom er graag, al was het om de droeve roep van de parelduiker die laat in de avond over het slapende meer weerklinkt. Het is een kreet waarvan je hart haast overslaat. De roep wordt door een onheilspellende stilte gevolgd, tot een halve minuut later vanuit de verte een andere parelduiker antwoordt: gedeelde smart is halve smart.

Vanaf de hut is er één hardlooproute, maar na een paar kilometer over pittige heuvels split het weggetje. De weg naar rechts gaat kort maar steil omhoog. Linksaf biedt een geleidelijkere klim, maar die houdt meer dan een kilometer aan. De derde keus, de weg terug, is steil én lang. Kortom, bij de hut is het altijd aanpoten, een ontspannen duurloopje zit er niet in.

Bij terugkomst wacht de sauna. Ieder huis, zelfs ieder publiek gebouw bevat een sauna en de gemiddelde Fin maakt er minstens eenmaal per week gebruik van. De houtgestookte sauna bij de hut is me veel liever dan de elektrische waarover we in de stad beschikken. Traditiegetrouw neem ik een blikje bier mee naar binnen. Heerlijk ter koeling als de hitte in je gezicht slaat. We plukken een paar bladertwijgen van de berk en binden ze samen om ermee op je lichaam te kunnen slaan. ‘Vihta’ heet dat. De prikkelende geur van het bladgroen mengt zich met de hete dampen en dat zou heilzame effecten hebben.

De sauna is meer dan drie maal zo oud als het christendom, en nog veel heiliger ook. Zevenduizend jaar geleden bouwde men hier al ondergrondse rooksauna’s om de winter te overleven. Sindsdien is de sauna niet weg te denken uit dit land. De meeste ouderen zijn erin geboren – niet alleen vanwege de warmte, maar ook vanwege de steriliteit die er heerst: er is haast geen bacterie die zo’n hitte overleeft. In de sauna wordt het de stugge Finse volk week en ontluikt zijn psyche. Zo vertelde Rami, die behalve een vriend ook een gerespecteerd 800m loper is, in de sauna dat hij vader zou worden. Ook bij feesten wordt de sauna opgewarmd. Naakt zitten wildvreemden tegen elkaar aangeklemd, terwijl de berkenbladeren rondgaan. Als je geluk hebt, wilt een ander je even op de rug slaan, daar waar je zelf niet goed bij kunt. De één slaat hard, de ander zacht, maar iedereen ademt dezelfde lucht. En dat is allemaal doodnormaal.

Deze column verscheen in Runner’s World magazine, september 2013

Soms is ze vrolijk – de lijsters kwinkeleren, en ze zendt meesjes die me nieuwsgierig komen begroeten als ik bij de esp stop om mijn bovenbeenspieren te rekken. Twee eekhoorntjes roetsjen speels langs de boomstam omhoog, haasten zich tot het uiteinde van een dun twijgje en springen dan, met hun staart als parachute, over op een andere boom.

Soms is ze verdrietig. Het lukt de zon niet om de mist te verdrijven. Gapende grotten en zwarte poelen openbaren duistere angsten, en de varens presenteren de tranen van de dauw die de ochtend is vergeten weg te poetsen. Haar triestheid is zo groots en intens, dat je er zelf troost in vindt.

Soms is ze statig. Een blanke wacht van berkenstammen staat stilzwijgend langs het pad waarop het naaldentapijt je passen dempt. De rotsen zijn bekleed met fluweel van eeuwenoude mossen, waarin piepkleine bloempjes als parels verzonken liggen. Zelf ben je slechts een vluchtige passant in de zaal waarin de odeur van eeuwigheid heerst.

Soms is ze eenzaam – de rauwe kreet van een kraai echoot in de peilloze diepte van haar ziel. De pijnbomen staan dicht op elkaar, strekken hun armen uit maar durven elkaar niet te strelen. Je hart brandt, je roept, rent de heuvel op, op zoek naar leven. Ze is overal om je heen, maar ook nergens. Je voelt de ogen van de lynx, die – zelf onzichtbaar – je gadeslaat, liever ziet dat je gaat.

Soms is ze verleidelijk. Haar boezem heeft ze met bosanemonen versierd en ze wenkt je met de lokroep van een vink in paringstijd. Een vlinder fladdert omhoog, langs de zonnestraal die de boomtoppen is doorgebroken. Er gonst een onhoorbaar lied van onvervuld verlangen in de zoete harslucht die tussen de bomen hangt. Ze is onbezonnen en wijs, potsierlijk en kaal. Ze is de dood en de eeuwige wederkeer. Het bos is een vrouw, dat weet ik zeker. Haar gemoed is veranderlijk, haar entourage elegant, en ze weet met haar gratie te bekoren. Het bos vormt de ziel en het geweten van de Fin; ze is meesteres en ze wordt bemind. Hardlopend verken ik de zomen van haar jurk, en stel mezelf voor dat ik haar bezit, dat ze slechts mij haar lichaam biedt. Met een zuchtje wind vertrouwt ze me haar geheimen toe; en met een tempoversnelling heuvelop antwoord ik haar: ik ook van jou.

Deze column verscheen in Runner’s World magazine, editie augustus 2013

Midden in de nacht wandelen we vanaf de bushalte naar huis, langs het park dat geurt van de bloeiende esdoorns en olmen. Een paar dagen geleden droegen de bomen slechts bloesemknoppen, maar nu dragen ze hun weelderige bladerjurk. De maan, eerste kwartier, hangt scheef, hoog aan de schijnduistere hemel van de Scandinavische schemernacht. In de paar dagen tijd is de zomer ingezet, magistraal georkestreerd als een symfonie van Sibelius.

Hij had zich reeds aangekondigd, de zomer. Tijdens mijn duurloopjes ontdekte ik de afgelopen weken telkens nieuwe vogels, bloemen en af en toe zelfs een vlinder. Zo vond ik in het bos, aan de oever van de archipel, een bed van purperen leverbloempjes en parelmoerwitte bosanemonen, en de bermen kleurden diepblauw van de sterhyacint. De wereld maakte zich op voor haar jaarlijkse metamorfose. Toch overrompelt de plotseling weelderigheid van de natuur me, nu, bij terugkomst in Finland na een weekend in Kopenhagen.

Simultaan met de zomerse toverslag ben ook ik veranderd: ik ben weer marathonloper. Een langdurige knieblessure, waarvoor een operatie noodzakelijk was, heeft me twee jaar van de straat gehouden. In Finland kon ik het lopen weer oppakken. Struinend over de winterse wegen verzamelde ik de kilometers, en ademde ik de koude lucht die nodig was om de moed te voeden. In februari liep ik mijn eerste wedstrijdje weer, maar voor het echte werk, de hele marathon, moest ik van mijn verstand tot het najaar wachten.

Mijn gevoel zei echter iets anders. Dus meldde ik me in maart aan voor de voorjaarsmarathon van Kopenhagen, in gedachte houdend dat ik me altijd nog terug kon trekken. Twee dagen voor de wedstrijd leek het daar inderdaad op uit te draaien; ik had al dagenlang last van mijn rug waardoor ik nauwelijks kon lopen. Daags voor de wedstrijd verdwenen de rugklachten echter, alsof de goden op de Olympus ineens tot inkeer waren gekomen. Ik besloot mijn kans dan maar te grijpen.

Het pakte goed uit. Met hevige regen waren de condities loodzwaar en de laatste kilometers waren een fysieke martelgang, maar mentaal betekende het een verlossing. Hoewel ik met 2u34 ik ver van mijn persoonlijk record verwijderd bleef, brachten de laatste meters me waar ik thuishoorde: tussen de marathonlopers.

Een paar uur later vliegen we terug en middernacht komen we weer in Turku aan. De zomerparfums van de bloesems doen de blaren en spierpijn op slag vergeten: de zomer neemt bezit van mij.

Deze column verscheen in Runner’s World magazine, editie juli 2013

Als we na een uur dolen over de onverharde wegen in het meren-gebied van Midden Finland een auto tegenkomen, mompelt Eeva twee engelsklinkende woorden die niet door de spellingscontrole komen. En ze meent het. Ik ben het roerend met haar eens: waarom kunnen we niet lekker onze training afmaken zonder andere mensen tegen te komen? En wie haalt het in zijn hoofd om op deze mooie zomerdag in een stuk blik door het bos te razen?

Twee weken geleden werd hier een bruine beer gespot – stiekem hoopte ik ‘m zelf nog tegen het lijf te lopen, liefst zonder nare complicaties. Het leek me een geweldige belevenis om zo’n levensgrote knuffel te omarmen. In de geraadpleegde boekjes stond dat de meeste (navertelde) mens-beer ontmoetingen vreedzaam verlopen. In plaats van hard weg te rennen is het beter om de rust te bewaren. Lopend zou zelfs Usain Bolt geen schijn van kans maken, en bovendien wek je door te vluchten het jagersinstinct – ja, er bestaat zoiets als dierenpsychologie.

In plaats van de beer verschijnt er dus een auto, op een weg die zeer waarschijnlijk voor auto’s is aangelegd. Maar dat geeft ze nog niet het recht onze rust te verstoren, verdomme! Als de rust is weergekeerd, en onze hijgende adem zich met die van Tapio, de bosgod, mengt, realiseer ik me hoe mijn belevingswereld veranderd is. ‘Eén enkele auto tijdens een duurloop van een uur,’ laat ik me lachend ontvallen. Eeva kan er de lol niet van inzien: dit is ons bos, onze weg, onze training. Bovendien zijn we nog lang niet bovenaan de heuvel. Maar de berm staat vol bruidsboeketten en een eenzame gaai vliegt voor ons uit. Vrede is daar waar geen mensen zijn.

(twee dagen later scheuren we over dezelfde weg met de auto naar het dorp, om per bus verder terug te reizen naar de bewoonde wereld van Zuid-Finland)

Boeken zijn net naaldwouden: je kunt er eindeloos in ronddolen. De Zweedse bioloog Carl Linnaeus neemt me met zijn Iter Lapponicum mee naar het jaar 1732. Het werk bevat notities over allerlei bijzonderheden van zijn expeditie door Lapland. Op 11 juli formuleert hij een tienvoudig antwoord op de vraag waarom Samen (inwoners van Lapland) zo lichtvoetig zijn, oftewel, waarom ze zulke goede hardlopers zijn.

Misschien is het wel voor het eerst in de geschiedenis dat men een dergelijke vraag stelt. Tegenwoordig stoeien wetenschappers over dezelfde kwestie, maar dan met betrekking tot Kenianen. Volgens Linnaeus danken de Samen hun lichtvoetigheid aan training vanaf jonge leeftijd: de Samische jongens moeten als kind al veel rennen om de rendierkuddes bijeen te houden.

Jarkko Järvenpää is geen Sami, maar wel een lichtvoetige Fin. Op een zondagochtend in maart schuiven Eeva en ik bij hem aan voor het ontbijt. In Venlo. De topatleet vertelt dat hij zich  maandenlang in Spanje op de halve marathon heeft voorbereid, om de kou te ontvluchten. Misschien heeft het zachte zuidelijke klimaat ook zijn karakter ontdooit, want hij is een bron van energie en blaakt van het zelfvertrouwen. De meeste Finnen zijn een stuk ingetogener. Zo ook Paavo Nurmi, de man die in de eerste jaren van de Finse onafhankelijkheid, in de jaren twintig van de vorige eeuw, zijn land op de wereldkaart rende. De held stond bekend om zijn introversie, intelligentie en vastberadenheid; karaktertrekken die nog altijd typerend zijn voor veel Finse atleten die ik heb leren kennen.

Paavo Nurmi is in Turku geboren, de stad waar ik nu woon. De wegen en paden waarop ik train zijn ook door hem belopen. Net zoals de atletiekbaan in Amsterdam, waar ik ooit mijn eigen hardloopcarrière begon: in 1928 won Nurmi er zijn zoveelste Olympisch goud. Destijds heersten de Finnen zoals tegenwoordig de Kenianen doen.

Volgens Eeva ben ik inmiddels meer Fin dan zij zelf is: ik kan de extreme kou en de hitte van de sauna goed verdragen. Jarkko beaamt: in de winter benoem ik louter de voordelen voor de langeafstandsatleet. Maar ik weet Linnaeus aan mijn zijde: de bioloog stelt immers dat het noordelijke volk zo sterk en gezond is door de hardheid van het buitenleven en de blootstelling aan de kou.

Met Pasen ligt er nog steeds een halve meter sneeuw, maar de zomer hangt in de lucht. Ik volg Nurmi’s sporen door de sneeuw, en bewonder de naaldbomen in het bos: ooit zullen ze worden omgezaagd en tot papier worden verwerkt. Als boek zullen ze woorden overdragen van mens tot mens: een spoor door een doolhof dat het leven heet.

Deze column verscheen in Runner’s World magazine, editie juni 2013