Dit artikel verscheen op opiniewebsite Joop.nl

Afgelopen weekend verscheen in het NRC Handelsblad een artikel over de vluchtelingencrisis van de hand van Paul Scheffer, hoogleraar Europese Studies aan de universiteit van Tilburg. In het apocalyptisch aandoend opiniestuk spreekt Scheffer van een ware exodus en waarschuwt hij voor een alsmaar toename van de aantallen vluchtelingen, die de samenleving handenvol geld gaat kosten. Scheffer ontkracht vier veelgehoorde argumenten die onbeperkte vluchtelingenopvang bepleiten om zo tot de conclusie te komen dat vluchtelingen slechts mondjesmaat moeten worden opgevangen. Daarmee zouden we ons ontslaan van de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van vluchtelingen die we buiten de grens houden. Opvang in de regio is het toverwoord, wat toch gezien de huidige stand van zaken natuurlijk weinig nieuws toevoegt.

Is migratie schadelijk?

Zijn hele betoog gaat ervan uit dat een groot aantal vluchtelingen slecht is, maar in plaats van dat aan te tonen verwijst hij losjes naar veertig jaar migratiegeschiedenis. Dit is voor een hoogleraar een vreemde conclusie. Want waaruit blijkt in hemelsnaam dat immigratie slecht is? Ondanks de migratie is het bruto nationaal product in de laatste veertig jaar explosief gestegen. Nederland kent minder armoede, meer vrijheid en de samenleving wordt steeds veiliger. Het gaat dus alleen maar beter in plaats van slechter.

Volgens de statistieken doen migranten en tweede generatie allochtone Nederlanders het inderdaad iets minder goed dan autochtone Nederlanders, maar hoewel er aldus een associatief verband is, is het nooit overtuigend aangetoond dat migratie of slechte integratie hier volledig verantwoordelijk voor is. Uiteraard zadelt migratie het individu op met een maatschappelijke drempel, maar in een land met een degelijke sociale voorzieningen dient sociaaleconomische achterstand binnen een of twee generaties te worden uitgewist. Dat dit vaak niet het geval is, en etnische ongelijkheid over generaties blijft bestaan, is een maat voor falen van de staat op sociaaleconomisch vlak. Een goed voorbeeld is de Verenigde Staten, waar etnische gelijkheid nog steeds ver te zoeken is hoewel de slavernij al honderdvijftig jaar geleden is afgeschaft. Behalve sociaaleconomisch falen van de staat is ook openlijk racisme en onbewuste discriminatie hier waarschijnlijk debet aan.

De opvatting dat migratie schadelijk is, is dus nooit bewezen. Paul Scheffer is er waarschijnlijk in gaan geloven door de aanhoudende nationalistisch-fascistische propaganda van Wilders, waarin Scheffer bevestiging vindt van het beeld dat hij in zijn artikel ‘het multiculturele drama’ begin 2000 schetste – een artikel dat overigens leest als een horoscoop. Sinds 11 september 2001 heeft de moslim, en ‘dus’ de migrant van alles de schuld gekregen, en zo is het multiculturele drama tot stand gekomen, maar men zou evengoed de bankdirecteurs of extreemrechts de schuld van ‘alles’ kunnen geven, wat dat alles ook is.

De moraal

Een belangrijk bezwaar tegen het betoog van Paul Scheffer is dat hij de moraal in de vluchtelingencrisis reduceert tot de vraag of we de vluchtelingenstroom hadden kunnen zien aankomen, en dat laatste restje moraal schuift hij dan ook gemakkelijk terzijde. Met Webers onderscheid tussen overtuigingsethiek en verantwoordelijkheidsethiek houdt Scheffer ons voor dat we moeten waken voor de gevolgen van vluchtelingenopvang en daarbij sluit hij de ogen voor de gevolgen van onze politieke keuzes die buiten de grenzen van Europa, wat mogelijk een beroepsdeformatie is van de hoogleraar Europese Studies.

De morele vraag zou in de eerste plaats moeten zijn in hoeverre wij, Europa, de plicht hebben om onschuldige burgers uit conflictgebieden veiligheid te bieden en wat het mag kosten. Ja, wat kost het eigenlijk, die primaire opvang van vluchtelingen? In hoogtijweken in september beraamde Jeroen Dijsselbloem de kosten op ‘richting de miljard’, wat hoog klinkt maar in werkelijkheid slechts ongeveer 0,1% is van het bruto nationaal product (880 miljard euro in 2014).

Om ons geweten te sussen pleit Paul Scheffer voor vluchtelingenquota, wat erop neerkomt dat hij sommige vluchtelingen welkom heet en anderen terug wil sturen naar landen waar de bommen je om de oren vliegen. Het ene leven veiligstellen verleent volgens hem dus voldoende excuus de ander in nood te laten. Blijkbaar leeft professor Paul Scheffer in zijn academische ivoren toren en heeft hij het laatste jaar geen krant opengeslagen, of hij vindt verdrinkende vluchtelingen gewoon niet zijn of ons probleem.

En dat is het wel, want je moet wel een enorm bord voor je kop hebben om te menen dat het Westen niet mede verantwoordelijk is voor het machtsvacuüm en de oorlogen in het Midden-Oosten. Bovendien is er actieve participatie van Westerse strijders in de Syrische burgeroorlog. Rechts ziet hierin de bevestiging van het gevaar van de Islam, maar het vergt geen overdreven inbeeldingsvermogen om hierin juist het gevaar te zien van anti-islamisering van de westerse maatschappij, waardoor gefrustreerde jongeren door middel van een Heilige oorlog op zoek gaan naar een manier bestaansrecht te verwerven voor hun culturele identiteit.

Het alternatief: moraal en denken in kansen

Als ik een oplossing had voor de conflicten in het Midden-Oosten, was ik niet in de pen geklommen maar had ik aan de lijn gehangen met Washington en Moskou. Wel heb ik een driedelige oplossing voor het multiculturele drama en voor de vluchtelingencrisis. Het eerste onderdeel van de oplossing is allereerst uit te gaan van onze trotse Westerse normen en waarden, en die niet alleen op ons, Europeanen, te betrekken, maar ook op hen die van buiten komen en zelfs op hen die buiten de Europese grenzen blijven. Als we blijven vinden dat het allemaal niets mag kosten, is onze moraal geen knip voor de neus waard.

Een tweede oplossing is om vluchtelingen zo snel mogelijk te laten participeren, bijvoorbeeld door het creëren van gesubsidieerde banen en door verkorte opleidingen die gericht zijn om zo snel mogelijk te kunnen participeren door het elders uitgeoefende beroep hier uit te kunnen oefenen. Stages zijn daarin essentieel, want het bevordert niet alleen de arbeidsspecifieke kennis, maar ook integratie en zelfs het taalvermogen.

Een derde oplossing ligt uiteraard in het bijdragen aan een veilig land van oorsprong. Misschien moeten we ons daartoe over onze meer dan terechte bezwaren tegen leiders als Bashar al-Assad en Vladimir Poetin heen zetten en in plaats daarvan inzetten op een stabiliteit in plaats van democratie.

Slechts nieuws voor Dafne Schippers: statistisch gezien* is de kans dat ze doping gebruikt levensgroot. Ten eerste heeft de geschiedenis bewezen dat de 100m sprint een van de vuilste sporten is, met als bekende dieptepunt de Olympische finale van 1988, waar 6 van de 8 finalisten bewezen doping heeft gebruikt.  Volgens een enquête van antidopingbureau WADA zou 29% van de deelnemers aan WK atletiek van 2011 naar eigen zeggen doping hebben gebruikt in 2010, het jaar voorafgaand aan de kampioenschappen. De lijst van geschorste atleten is dan ook niet te overzien. Voorts is iedere uitzonderlijke prestatie per definitie verdacht en een blonde meerkampster in de sprintfinale is nu eenmaal vrij uitzonderlijk. Recent kwam er nog een statistisch feitje bij: de helft van de atleten die Nederland dit jaar naar de WK atletiek zal sturen, heeft verdachte afwijkingen in bloedtests. Ten slotte heeft de Atletiekunie een dubieuze houding ten aanzien van dopingbestrijding: in het recente verleden werden dopingaffaires in de doofpot gestopt en werden dopingzondaars doodgeknuffeld. Laatste wapenfeit van de Atletiekunie is van nog geen twee weken geleden, toen de Jamaicaanse dopingzondaar Yohan Blake als special guest de Nederlandse kampioenschappen werd binnengehaald.

Met in het achterhoofd de verse herinneringen aan de dopingaffaires in het wielrennen, is het dus geen verassing dat men de nieuwste onthullingen, de verdachte afwijkingen in bloedtests, met argusogen bekijkt. In Duitsland zijn atleten de lakse houding van de IAAF zat, maar in Nederland niet. Nederlandse atleten beklagen zich niet over de IAAF, maar over de kritiek van buitenaf. ‘Ik train er zo hard voor,’ zei Dafne Schippers. Dat zij geen doping gebruikt wil ik graag geloven, maar ook dopinggebruikers trainen natuurlijk hard. Van een atlete die meedraait met de wereldtop had ik eerlijk gezegd een professionelere reactie verwacht, het zal toch niet de eerste keer zijn dat ze het woord ‘doping’ hoort. Ook collega arts en hardloper Tom Wiggers toonde zich ontstemd: juist die voorbarige conclusies zijn schokkend, volgens hem

Het zijn bizarre, wereldvreemde reacties en… voorbarig. We hebben zoveel gezien, zoveel gehoord. De Noordzee is nog steeds zout van de tranen van de wielrenners, en dan zulke reacties vanuit de atletiek, waar doping nog altijd een taboe is. Verdenkingen mag je hebben, maar niet publiekelijk uiten. In Engeland is het zo mogelijk nog erger. IAAF, bij monde van toekomstig voorzitter Sebastian Coe, noemde de onthullingen een oorlogsverklaring.

Het vreemde is dat er helemaal geen mensen direct zijn beschuldigd. De onthullingen zeggen vooral iets over de manier waarop er met verdachte afwijkingen wordt omgegaan: in sommige gevallen wordt er nog eens gecheckt, maar in bijna geen geval leidt het tot een schorsing. Het is een systeem waar ontzettend veel geld in omgaat, maar dat hele systeem lijkt te falen. Sebastian Coe, een man met een vermogen in de (vele) miljoenen, voor 100% verdiend aan de sport, beklaagde zich ook nog eens: atletiek is geen rijke sport. Ook dat is grote onzin. Het probleem is dat dopingbestrijding in het gunstigste geval als kostenpost wordt gezien, in plaats van een absoluut vereiste voor topsport.

Daar gaan de recente onthullingen over: er wordt nauwelijks getest, en als een test een verdachte afwijking oplevert, wordt er niet adequaat mee omgegaan. Duitse atleten voelen zich door de IAAF belazerd, in Nederland is de boodschapper de boosdoener. Al met al is er weinig nieuws onder de zon.

* Statistisch gezien (…): dit moet niet gelezen worden als een suggestie dat Schippers doping gebruikt, maar als een argument dat een kritische houding terecht is.

Is Europa een continent dat we moeten verdedigen tegen gelukszoekers en gewelddadige gelovigen, of is Europa een ideologie? Antwoord je mij het eerste, dan steek ik je een dolk tussen de ribben, want mijn antwoord is het tweede: Europa is een ideologie, en ik zal die ideologie verdedigen met alles waarover ik beschik. Europa is een ideologie, jij bent degene die dat Europa bedreigt en het woord is mijn dolk.

Europa, de ideologie,  bloeit op een vruchtbare bodem van vrijheid, gelijkheid en broederschap. Wat stel jij daar tegenover? Angst. Niets dan angst. Je bent bang je vermogen te zien slinken en met die angst vergiftig je de grond, de vruchtbare grond die zoveel voorspoed bracht.

Europa, de ideologie, kan geen mensen gebruiken die hun centen tellen en niets liever doen dan dat. Zoek dan een klein eilandje in de stille oceaan, waar het goud blinkt onder de tropische zon en waar niemand je zal zoeken. Maar blijf met je tengels van Europa af, van mijn Europa, de ideologie.

Europa, de ideologie, biedt de gelukzoeker geluk. Europa, de ideologie, biedt de vredezoeker vrede. Ze biedt de vrijheidszoeker vrijheid, de gelijkheidszoeker gelijkheid en de broederzoeker broederschap. In Europa, de ideologie, mag je iedere kerk bezoeken, iedere god vereren, of hem doodverklaren. Je mag je kleden zoals je wil, je mag liefhebben wie je wil. Dat is Europa, de ideologie.

Europa, de ideologie, is geen omheind weitje voor angsthazen.

Europa, de ideologie, is ook geen vruchtbaar eilandje omringd door een muur van water, door een bloedrode zee.

Europa is een idee.